Главная » 2017 » Апреля » 17 » _____________________________________________________Танъла меним тилим йок болса…
20:31
_____________________________________________________Танъла меним тилим йок болса…
Тили йок халктынъ – дини де,
оьзи де йокка эсап. Сол халк мил-
лет кебинде сакланып та болмайды.
Маданият, саният, адабиат деген
анъламлар тек соьзлер болып кала-
ды.
Буьгуьнлерде тилди саклав
уьшин бир куллык та этилмейта-
ганга эсап. Миллет тили уьшин
бир инсаннынъ да яны авырымай-
ды. Кимнинъ яны авырысын, оьз
халкымыз тил маьселесин шешпе-
ге шалыспаса. Балаларымыз оьзи-
миздинъ ана тилимизде тутлыгып
соьйлейди, бир ерлерде тилди кап-
пага да билмейтаганлар расады-
лар. Ол ата-анадынъ ойсызлыгы,
аьйиби болады. Дурысын айтканда,
тилдинъ йойылув аьлине келуьви –
кенъ яйылган маьселелер санында.
Онынъ акында бизим газетамыз-
дынъ бетлеринде бир неше кере
де язылган, тек не пайда, аьл ийги-
ленмейди, куьннен-куьнге маьселе
тамырын терен йибере береди.
Дурысын айтканда, кайтип
ийгиленсин, тилди оьрлендируьв
уьстинде тек мектеблерде куллык
этетаган окытувшылардан баска,
бир инсан да «тырпанъламайта-
ган» болса. Окытувшылар оьзле-
ри окытатаган тилди ярты-юрты
билетаган балалар ман, эсап беруьв
уьшин, шаралар озгарадылар. Йок,
бу ерде окытувшылар мага оькпе-
багана этпесинлер. Куьна баьри-
мизде де бар – ата-анадан алып
окытувшыларга дейим.
Ана тиллерде китаплердинъ
йоклыгы, мектеблерде окылатаган
программадынъ кыскартылувы,
тувган тилге зарарлы кепте туьрле-
нуьви эм сондай баска яшав аьлле-
ри тилдинъ йойылувына да себе-
плигин тийдиреди.
Район орталыгымыз йылдан-
йылга тувыл, куьннен-куьнге оьсе-
ди, ярасыкланады десек те, оьтирик
тувыл. Ийгиди коьремиз, артыннан
калмаска да шалысамыз, йокты бар
этип, яхшылыклар озгармага суье-
миз, ийги-ийги туькенлер сала-
мыз. Сол туькенлер атларына кара-
санъ, бир ногай тувыл экеш, ногай-
га келискени де йок. Авылдынъ бир
шетинде яшап, баска ягына анъсыз-
дан шыга калсанъ, сол ерлердеги
туькенлердинъ атларына карасанъ,
оьзинъди бир баска, таныс тувыл
ерге келгендей сезесинъ. Айтпага,
бир ясуьйкеннинъ айтканы эсиме
туьседи, ол, бир коьптен коьрме-
ген кыймасына бармага токтасып,
авыл ишинде юретаган маршрутка-
га минип, авылдынъ баска шетине
йолланды.
– Заьлим заман сол якларга
шыкканым йок эди, келип керек-
ли ериме туьстим, басымды коьте-
рип йиберсем, коьз алдымда бир
аьлемет ярасыклы бийик мекан,
йогарында «Токио» деген язу-
вы бар эди. Сол ерден кетип бара-
таган яс кыздан: «Токио», бу не
болды?», – деп сорайман. Ол мага
анълатты: «Сейир тувыл ма, мен
калай тез Японияга келип калдым
аьши деген ойга калдым», – дейди
авыл ясуьйкени. Ол – алдынгысы
билимли аьдемлерден. Туькенлер-
ге, ас ашав меканларына миллети-
мизге келиспеген атлар беруьв де
бизим халкымыздынъ ойсызлыгы
акында айтады. Мен анълайман.
Аьр кимнинъ оьз ыхтыяры барын,
тек патриотизм сезими де болмага
керек.
Неден тарык бизге «Рандеву»,
«Мир свежести», «Подарки» …
деген атлар, бу сырады биз аьли де
коьп созбага да боламыз, тек айтсак,
район орталыгымыздагы туькенлер-
динъ 90% орыс атлар яде болса, шет
эллер тилинде боладылар.
Бу – бизим ойымыз, туькен
иелерининъ де оьз ойлары бар-
дыр. Тек биз баьримиз де ногай
халктынъ мине деген маданият,
политика орталыгында яшаймыз,
эм мунда яшайтаган халк коьби-
си ногай миллеттинъ ваькиллери
боладылар. Сога коьре, авылдас-
лар, ойланмага керек болады, эгер
биз халк кебинде сакланмага суьй-
сек. Бу меним язатаганым критика
да, селекелев де тувыл, ога меним
ыхтыярым да йок, тек оьз масла-
гаты болган ойымды язбага шалы-
стым.
Балаларымызга тагатаган атлар
акында да айтпага болаяк эди, тек
коьп соьзли болмага суьймедим.
Ол айырым маьселе, онынъ акында
газетамыздынъ баска бир номерин-
де соьйлермиз…

Г. Сагиндикова.

13 апрель 2017 йыл «шоьл тавысы» 3 бет
Просмотров: 121 | Добавил: тоньюкукк
Всего комментариев: 0
avatar